Yaklaşık Maliyet Hesaplama Örneği: 3 Senaryo

📚 Bu yazı, her gün bir ihale konusunu işlediğimiz İhale Okulu serisinin makalesidir. Kavramsal temel için ana rehbere bakın: Yaklaşık Maliyet Nedir?

Kısa Hatırlatma: Neyi Hesaplıyoruz?

Yaklaşık maliyet; idarenin, ihaleye çıkmadan önce KDV hariç olarak belirlediği tahmini iş bedelidir (4734 md.9). İlan süresinden eşik değer kurallarına, doğrudan temin sınırından sınır değere kadar her şeyi bu tutar belirler. Şimdi üç senaryoyla hesaplayalım.

Senaryo 1: Mal Alımı — 50 Adet Dizüstü Bilgisayar

1. Teknik şartname netleştirilir: işlemci, RAM, garanti süresi... Belirsiz şartname, uçuk tekliflere ve sağlıksız fiyat araştırmasına yol açar.
2. Piyasa araştırması: En az üç tedarikçiden yazılı teklif alınır:

   Kaynak	Birim fiyat (KDV hariç)
   Firma A teklifi	31.000 TL
   Firma B teklifi	28.500 TL
   Firma C teklifi	33.500 TL
   Geçen yıl sözleşme fiyatı (ÜFE ile güncellenmiş)	29.800 TL

3. Ortalama alınır: (31.000 + 28.500 + 33.500 + 29.800) / 4 = 30.700 TL. Uç değer varsa (örn. bir teklif diğerlerinin iki katıysa) gerekçesi yazılarak hesap dışı bırakılabilir.
4. Toplam: 30.700 × 50 = 1.535.000 TL yaklaşık maliyet. Hesap cetveline dört kaynağın belgesi eklenir.

Senaryo 2: Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet — 10 Kişilik Temizlik İhalesi (12 Ay)

Bu tür ihalelerde piyasa teklifi değil, asgari işçilik maliyeti esastır:

1. Brüt asgari ücret üzerinden işveren maliyeti hesaplanır: brüt ücret + SGK işveren payı + işsizlik sigortası işveren payı. KİK'in resmi İşçilik Hesaplama modülü bu hesabı otomatik yapar — elle hesaplamayın, modül çıktısını hesap cetveline koyun.
2. Ek maliyetler eklenir: yol ve yemek bedeli (şartnamede öngörülmüşse, günlük tutar × 26 gün), resmi-dini bayram çalışma ücretleri, %4 sözleşme ve genel giderler payı.
3. Örnek mantık: Kişi başı aylık toplam maliyet modülden 42.000 TL çıktıysa: 42.000 × 10 kişi × 12 ay = 5.040.000 TL.
4. Kâr eklenmez — personel çalıştırılmasına dayalı hizmetlerde yaklaşık maliyete yüklenici kârı dahil edilmez; teklif fiyata dahil masraflar şartnameyle uyumlu olmalıdır.

Senaryo 3: Yapım İşi — 400 m² Prefabrik Ek Bina

1. Metraj çıkarılır: Projeden iş kalemleri ve miktarları listelenir (hafriyat m³, beton m³, çelik konstrüksiyon kg, çatı m²...).
2. Birim fiyatlar eşleştirilir: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı cari yıl birim fiyatları ve poz analizleri kullanılır; pozu olmayan özel imalatlar için üç firmadan analiz bazlı teklif alınır.
3. Çarpım tablosu: Her kalem için miktar × birim fiyat; kalemler toplanır → örneğin 8.150.000 TL "kâr ve genel gider hariç" toplam.
4. %25 kâr ve genel gider eklenir: 8.150.000 × 1,25 = 10.187.500 TL yaklaşık maliyet.

Hesap Cetvelinde Bulunması Gerekenler

• Fiyatların hangi kaynaktan alındığı (teklif yazıları, poz numaraları, modül çıktısı, endeks hesabı),
• Güncelleme yapıldıysa kullanılan ÜFE/TÜFE oranları,
• Hesabı yapan görevlilerin imzaları ve tarih,
• KDV hariç toplam tutar.

Sık Yapılan 5 Hesap Hatası

1. KDV dahil fiyatlarla hesap yapmak (her şey KDV hariç olmalı).
2. Tek firmadan alınan fiyatla yetinmek — rekabetçi olmayan tutar, ya ödenek israfına ya ihale iptaline götürür.
3. Eski yıl fiyatını endeksle güncellemeden kullanmak.
4. Personel hizmetinde yol/yemek/bayram mesaisini unutmak (teklifler yaklaşık maliyeti aşar, ihale iptal olur).
5. İhtiyacı bölerek tutarı 22/d limitinin altına çekmeye çalışmak — 4734 md.5'e aykırıdır, sorumluluk doğurur.

İstekli Gözüyle: Bu Hesap Size Ne Söylüyor?

Firmaysanız yaklaşık maliyeti göremezsiniz ama yöntemini bilmek teklif stratejinizi kurar: idarenin hangi birim fiyatlara baktığını bilirseniz, sınır değerin nereye düşeceğini ve aşırı düşük sorgusuna takılıp takılmayacağınızı öngörebilirsiniz. Sınır değer ilişkisi için ana rehberdeki bölüme bakın.

Yarınki derste görüşmek üzere — tüm makaleler: İhale Okulu arşivi.